Мушкилоти имрӯза

1. Марзи ҷанубӣ. Ноустуворӣ дар Афғонистон то марзи мо расидааст. Дар охири ноябри соли 2025 дар натиҷаи ду ҳамла аз қаламрави Афғонистон панҷ шаҳрванди Чин, ки дар Тоҷикистон кор мекарданд, ҳалок шуданд. 24 декабри соли 2025 се узви мусаллаҳи як созмони террористӣ кӯшиш карданд ба посгоҳи сарҳадии Тоҷикистон ҳамла кунанд: ҳар сеи онҳо безарар гардонида шуданд ва ду сарҳадбони тоҷик ҳангоми ҳифзи марз ҷон бохтанд. Тибқи гузориши мониторингии Шӯрои Амнияти СММ барои соли 2026, ДИИШ-Хуросон асосан дар шимоли Афғонистон, бахусус дар Бадахшон, фаъол буда, ҳуҷайраҳоеро ташкил медиҳад, ки ба тамоми минтақа таҳдид карда метавонанд.
2. Ҷалби ҷавонон. Тибқи маълумоти Вазорати корҳои дохилӣ, на камтар аз 1100 шаҳрванди Тоҷикистон, аз ҷумла занон, барои пайвастан ба гурӯҳҳои террористӣ ба Ироқ ва Сурия рафтаанд. Имрӯз ҷалбкунандагон асосан тавассути интернет, шабакаҳои иҷтимоӣ ва паёмрасонҳо амал карда, ҷавонони осебпазирро ҷустуҷӯ мекунанд.
3. Муҳоҷирони меҳнатӣ. Тахмин меравад, ки беш аз як миллион шаҳрванди Тоҷикистон дар Русия кор мекунанд ва аксари онҳое, ки ба Сурия ва Ироқ рафтанд, тавассути Русия сафар кардаанд. Дур аз оила ва муҳити шинос баъзе муҳоҷирони ҷавон ба таъсири ҷалбкунандагон осебпазир мегарданд. САҲА қайд мекунад, ки мушкилоти шуғли ҷавонон ва муҳоҷирати меҳнатӣ қисми муҳими ин вазъ мебошанд.

Чӣ натиҷа медиҳад: 8 самти пешгирии терроризм

1. Стратегияи дарозмуддати миллӣ. Дар Тоҷикистон Стратегияи пешгирии экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040 амал мекунад. Нақшаи чорабиниҳо оид ба татбиқи он барои солҳои 2026–2030 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 феврали соли 2026, №73 тасдиқ шудааст. Нақша вазифаҳоро ба зиммаи Прокуратураи генералӣ, ВКД, КДАМ ва мақомоти маҳаллӣ дар ҳамкорӣ бо иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва шарикони рушд гузошта, аз ҷумла таҳияи барномаҳои намунавии маҳаллии пешгириро пешбинӣ мекунад. Вазифаи асосӣ иҷрои пайвастаи нақша дар ҳар шаҳру ноҳия мебошад.
2. Ҷойи кор ва имкониятҳо барои ҷавонон. Омӯзиши касбӣ, дастгирии соҳибкории хурд, малакаҳои рақамӣ ва ҷойҳои кории «сабз» дар соҳаҳои энергетикаи обӣ, кишоварзӣ ва сайёҳӣ сармоягузории мустақим ба амният мебошанд. Ҷавоне, ки кор ва ояндаи равшан дорад, ба таблиғоти иғвоангез хеле камтар моил мешавад.
3. Дастгирии муҳоҷирони мо. Пеш аз сафар муҳоҷирон бояд дар бораи ҳуқуқҳои худ ва роҳҳои шинохтани ҷалбкунандагон маълумот гиранд. Дар хориҷа онҳоро сафоратхонаҳо, иттиҳодияҳои ҳамватанон ва хатҳои боварӣ, баъди бозгашт бошад, барномаҳои ҳамгироии дубора дастгирӣ намоянд. Муҳоҷиреро, ки дастгириро ҳис мекунад, ҷалб кардан хеле душвор аст.
4. Оила – хати аввали ҳимоя. Дар семинарҳои САҲА дар вилояти Суғд намояндаи Прокуратураи генералӣ таъкид кард: «пешгирии терроризм ва экстремизм аз оила оғоз мешавад, ки дар он асосҳои арзишҳои ахлоқӣ ва маънавӣ гузошта мешаванд». Волидон бояд бо фарзандон суҳбат кунанд, тамосҳои онлайни онҳоро донанд ва ба тағйироти ногаҳонӣ диққат диҳанд: гӯшанишинӣ, «дӯстони» нав, бегонашавӣ аз оила ё нақшаҳои пинҳонии сафар.
5. Маориф ва тафаккури интиқодӣ. Мактабҳо ва донишгоҳҳо бояд саводнокии медиавӣ, дониши арзишҳои сулҳпарваронаи ислом, таърих ва фарҳанги халқи тоҷикро рушд диҳанд. САҲА дар 12 ноҳияи вилоятҳои Суғд ва Хатлон бо ҷалби намояндагони мақомоти маҳаллӣ, омӯзгорон ва волидон омӯзишҳо гузаронидааст. Чунин барномаҳоро дар саросари кишвар густариш додан бамаврид аст.
6. Муқовимат ба таблиғот дар интернет. Ҷалбкунандагон Telegram, TikTok ва YouTube-ро бо забони тоҷикӣ истифода мебаранд. Посухи мо бояд маводи боварибахш ва мусбат бошад, ки аз ҷониби ҷавонон, уламои мӯътабари дин ва оилаҳо бо забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ омода мешавад. Маводи экстремистиро паҳн накунед, балки дар бораи он ба мақомоти салоҳиятдор хабар диҳед.
7. Эътимоди ҷомеа ва ҳамгироии дубора. Пешгирӣ дар он ҷое самараноктар аст, ки шаҳрвандон ба ниҳодҳои давлатӣ эътимод доранд. Бо дастгирии БРСММ дар минтақаҳо Гурӯҳҳои машваратӣ фаъолият мекунанд ва барномаҳои барқарорсозӣ ва ҳамгироии дубораи бозгаштагон аз минтақаҳои низоъ (2023–2027) амалӣ мешаванд. Соли 2015 ба қонунгузории Тоҷикистон тағйирот ворид карда шуд, ки шаҳрвандони ихтиёран баргашта, пушаймоншуда ва дар зӯроварӣ иштироконакардаро аз ҷавобгарӣ озод кардан имкон медиҳад; дар асоси он 111 нафар бозгашта аз Сурия ва Ироқ озод карда шуданд. Занон, пешвоёни ҷавонон ва имом-хатибон шарикони комилҳуқуқи ин кор мебошанд.
8. Ҳамкории минтақавӣ ва байналмилалӣ. Тоҷикистон ташаббускори эътирофшудаи ҳамкории байналмилалӣ дар ин соҳа мебошад. «Раванди Душанбе» оид ба муқовимат ба терроризм, ки соли 2018 бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оғоз ёфт, конфронсҳои сатҳи баландро дар Душанбе (2018, 2019, 2022) ва Кувайт (2024) муттаҳид намуда, ба гуфтаи СММ ба платформаи калидии ҳамкории бисёрҷониба табдил ёфтааст. Стратегия барои солҳои 2021–2025 бо дастгирии техникии СММ таҳия шуда буд ва соли 2026 ҳайати Тоҷикистон стратегияи навро дар Ҳафтаи муқовимат ба терроризми СММ дар Ню-Йорк муаррифӣ кард.

ШУМО имрӯз чӣ кор карда метавонед

✔ Бо фарзандон ва хешовандон, бахусус бо онҳое, ки дар хориҷа кор мекунанд, суҳбат кунед

✔ Видеоҳои экстремистиро паҳн накунед, балки дар бораи онҳо хабар диҳед

✔ Ҷавонони маҳаллаи худро бо маслиҳат, ҷойи кор ва варзиш дастгирӣ намоед

✔ Бар зидди нафрат ва таҳаммулнопазирӣ садо баланд кунед

✔ Ҳангоми мушоҳидаи фаъолияти шубҳанок ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ муроҷиат намоед

Гулаҳмадзода Аминҷон Абдуҷаббор -

директори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва

экология Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон